https://www.youtube.com/watch?v=6s9mkIJRp4Y
Lắng nghe và Ăn chay: Mùa Chay như một Thời gian Hoán cải
Anh chị em thân mến,
Mùa Chay là thời gian mà Hội Thánh với lòng từ mẫu ân cần mời gọi chúng ta đặt lại mầu nhiệm Thiên Chúa vào trung tâm đời sống chúng ta, để canh tân đời sống đức tin và giữ cho lòng mình không bị héo tàn bởi những mối lo âu và phân tâm của cuộc sống thường ngày.
Mọi hành trình hoán cải đều bắt đầu bằng việc để cho Lời Chúa chạm đến con tim chúng ta và giúp chúng ta biết ngoan ngoãn đón nhận Lời của Người. Có một mối tương quan mật thiết giữa Lời, sự đón nhận của chúng ta và sự biến đổi mà Lời mang lại. Vì thế, hành trình Mùa Chay là cơ hội thuận tiện để lắng nghe tiếng Chúa và canh tân việc chúng ta quyết tâm bước theo Đức Kitô, đồng hành với Người trên con đường lên Giêrusalem, nơi mầu nhiệm cuộc thương khó, cái chết và sự phục sinh của Người được hoàn tất.
Lắng nghe
Năm nay, trước hết tôi muốn suy tư về tầm quan trọng của việc dành chỗ cho Lời qua việc lắng nghe. Thái độ sẵn sàng lắng nghe là cách thức đầu tiên chúng ta biểu lộ ước muốn bước vào mối tương quan với một ai đó.
Khi Thiên Chúa tỏ mình ra cho ông Môsê trong bụi gai bốc cháy, chính Người dạy chúng ta rằng lắng nghe là một trong những phẩm tính cốt yếu của Thiên Chúa: “Ta đã thấy rõ cảnh khổ cực của dân Ta bên Ai Cập; Ta đã nghe tiếng chúng kêu than” (Xh 3:7). Lắng nghe tiếng kêu của những người bị áp bức là khởi đầu của một lịch sử giải phóng, trong đó Chúa gọi Môsê và sai ông mở ra con đường cứu độ cho con cái Người đang phải sống trong cảnh nô lệ.
Thiên Chúa của chúng ta là vị Thiên Chúa muốn kêu gọi chúng ta tham gia vào lịch sử này. Cả hôm nay nữa, Người vẫn chia sẻ với chúng ta những điều chất chứa trong lòng Người. Vì thế, việc nghe Lời trong phụng vụ dạy chúng ta biết lắng nghe sự thật của thực tại. Giữa muôn vàn tiếng nói đang có trong đời sống cá nhân và xã hội, Kinh Thánh giúp chúng ta nhận ra và đáp lại tiếng kêu của những ai đang âu lo và đau khổ. Để biết sẵn sàng mở rộng lòng mình, chúng ta cần để cho Thiên Chúa dạy chúng ta lắng nghe như chính Người hằng lắng nghe. Chúng ta phải nhận ra rằng “thân phận của người nghèo là một tiếng kêu xuyên suốt lịch sử nhân loại, nó luôn luôn thách thức các cuộc đời, các xã hội, các hệ thống chính trị và kinh tế của chúng ta, và cũng thách thức chính Hội Thánh.”[1]
Ăn chay
Nếu Mùa Chay là một thời gian để lắng nghe, thì ăn chay là cách thức cụ thể để chuẩn bị tâm hồn đón nhận Lời Thiên Chúa. Kiêng ăn là một việc thực hành tu đức cổ xưa, là hành vi thiết yếu trên con đường hoán cải. Chính vì liên quan đến thân xác, ăn chay giúp chúng ta nhận ra mình đang “đói khát” điều gì và coi điều gì là cần thiết cho sự sống. Hơn nữa, ăn chay giúp chúng ta nhận diện và sắp xếp lại các “ham muốn” của mình, giữ cho niềm khao khát công lý của chúng ta luôn sống động và giải thoát chúng ta khỏi thói tự mãn. Nhờ đó, việc ăn chay dạy ta biết cầu nguyện và hành động có trách nhiệm đối với tha nhân.
Với cái nhìn thiêng liêng sâu sắc, thánh Augustinô giúp chúng ta hiểu sự căng thẳng giữa thời khắc hiện tại và sự hoàn thành trong tương lai, vốn là nét đặc trưng cho việc canh giữ tâm hồn. Ngài nhận xét rằng: “Trong cuộc sống ở đời này, con người phải đói khát sự công chính; còn sự no thỏa thì sẽ có ở đời sau. Các thiên thần được no thỏa bằng thứ bánh và lương thực này; còn loài người thì đói khát nó. Tất cả chúng ta bị lôi kéo về nó trong ước muốn của mình. Sự vươn ra trong khát vọng ấy giúp chúng ta mở rộng tâm hồn và tăng thêm khả năng đón nhận.”[2] Hiểu như thế, ăn chay không chỉ giúp chúng ta làm chủ ước muốn, thanh luyện và làm cho nó tự do hơn, nhưng còn mở rộng ước muốn ấy để hướng về Thiên Chúa và làm việc thiện.
Tuy nhiên, để thực hành ăn chay đúng theo tinh thần Tin Mừng và tránh cám dỗ dẫn đến kiêu ngạo, việc ăn chay của chúng ta phải được thực hành trong đức tin và khiêm nhường. Nó phải bén rễ trong sự hiệp thông với Chúa, bởi vì “ai không biết nuôi dưỡng mình bằng Lời Thiên Chúa thì không ăn chay đúng nghĩa.”[3] Là một dấu chỉ hữu hình về quyết tâm của con tim muốn chống lại tội lỗi và sự dữ nhờ ơn Chúa trợ giúp, việc ăn chay cũng phải bao gồm những hình thức từ bỏ khác nhằm giúp ta sống giản dị hơn, vì “chính sự khắc khổ làm cho đời sống Kitô hữu trở nên mạnh mẽ và chân thật.”[4]
Về điểm này, tôi muốn mời gọi anh chị em thực hành một hình thức kiêng khem rất cụ thể nhưng thường bị xem nhẹ: đó là kiêng những lời nói xúc phạm và gây tổn thương cho người khác. Hãy bắt đầu cư xử nhẹ nhàng với nhau trong lời ăn tiếng nói, tránh những lời lẽ cay nghiệt và những phán đoán vội vàng, tránh nói hành nói xấu những người vắng mặt không thể tự vệ. Trái lại, chúng ta hãy cố gắng cân nhắc lời nói của mình, vun trồng lòng nhân hậu và sự tôn trọng trong gia đình, giữa bạn bè, nơi công sở, trên mạng xã hội, trong các cuộc tranh luận chính trị, trong truyền thông và trong các cộng đoàn Kitô hữu. Nhờ đó, những lời nói hận thù sẽ nhường chỗ cho những lời nói của hy vọng và bình an.
Cùng nhau
Sau cùng, Mùa Chay nhấn mạnh chiều kích cộng đoàn của việc lắng nghe Lời Chúa và việc ăn chay. Chính Kinh Thánh nhiều lần làm nổi bật chiều kích này. Chẳng hạn, sách ngôn sứ Nơkhemia thuật lại việc dân chúng tụ họp để nghe đọc Lề Luật, chuẩn bị tuyên xưng đức tin và thờ phượng qua việc ăn chay, để canh tân giao ước với Thiên Chúa (x. Nkm 9:1-3).
Tương tự như vậy, các giáo xứ, các gia đình, các nhóm Hội Thánh và các cộng đoàn tu trì của chúng ta được mời gọi cùng nhau bước vào hành trình Mùa Chay, trong đó việc lắng nghe Lời Thiên Chúa, cũng như lắng nghe tiếng kêu của người nghèo và của trái đất, trở thành một phần trong đời sống cộng đoàn; và việc ăn chay trở thành nền tảng cho sự sám hối chân thành. Trong bối cảnh này, hoán cải không chỉ liên quan đến lương tâm cá nhân, mà còn liên quan đến chất lượng các mối tương quan và đối thoại của chúng ta. Hoán cải có nghĩa là để cho mình được chất vấn bởi thực tại và nhận ra điều gì thật sự hướng dẫn những ước muốn của mình — cả trong các cộng đoàn Hội Thánh cũng như trước niềm khao khát công lý và hòa giải của nhân loại.
Anh chị em thân mến, chúng ta hãy cầu xin Chúa cho ơn Mùa Chay giúp chúng ta ngày càng chăm chú nhiều hơn vào Chúa và vào những người bé mọn nhất giữa chúng ta. Hãy cầu xin Chúa ban sức mạnh đặc biệt từ cách thức ăn chay của chúng ta qua lời ăn tiếng nói của mình — loại bỏ những lời nói gây tổn thương và mở rộng chỗ cho tiếng nói của những người khác được lắng nghe. Chúng ta hãy cố gắng làm cho cộng đoàn của mình trở thành nơi mà tiếng kêu của những người đau khổ được đón nhận, và là nơi mà việc lắng nghe mở ra những con đường giải thoát, giúp chúng ta sẵn sàng và hăng hái góp phần xây dựng một nền văn minh của tình yêu thương.
Tôi ưu ái ban phép lành cho tất cả anh chị em, và cho hành trình Mùa Chay của anh chị em.
Tại Vatican, ngày 5 tháng 2 năm 2026, Lễ nhớ Thánh Agatha, Trinh nữ Tử đạo.
ĐỨC GIÁO HOÀNG LÊÔ XIV
_____________________________
[1] Tông huấn Dilexi Te (4–10-2025), 9. [2] Augustinô Ích lợi của Ăn chay, 1, 1.
[3] Bênêđíctô XVI, Catechesis (9-3-2011). [4] Phaolô VI, Catechesis (8-2-1978).
Bản dịch tiếng Việt:
Đaminh Ngô Quang Tuyên Văn phòng UBLBTM/HĐGMVN
