Đức Giáo hoàng Leo XIV sẽ thực hiện chuyến công du lớn ra nước ngoài đầu tiên vào năm 2026 đến lục địa nơi Giáo hội Công giáo đang phát triển nhanh nhất. Ngài sẽ thăm bốn quốc gia trên khắp châu Phi từ ngày 13 đến 23 tháng Tư tới. Angola là một trong những quốc gia đó. ĐGH Leo sẽ đến thăm nước này từ ngày 18 đến 21 tháng Tư.
Angola là quốc gia đông dân thứ hai trong số các quốc gia sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức, chỉ sau Brazil (và trước Bồ Đào Nha). Angola tuyên bố độc lập khỏi Bồ Đào Nha vào năm 1975. Tuy nhiên, thủ đô Luanda có lịch sử hình thành từ 450 năm trước, tức là vào năm 1576. Giáo hội Công giáo Angola là một định chế tôn giáo có bề dày lịch sử, có ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội, và giữ vị trí trung tâm trong đời sống tâm linh, văn hóa và công cộng của đất nước.
Một giáo hội có nguồn gốc lịch sử lâu đời có số tín hữu chiếm đa số
Giáo hội Công giáo là tổ chức tôn giáo lớn nhất tại Angola, với ước tính từ 40% đến 55% dân số tự nhận mình là người Công giáo.
Giáo hội Công giáo hiện diện tại Angola từ cuối thế kỷ XV, khi các nhà thám hiểm và các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha đặt chân đến vùng duyên hải Angola, khiến Công giáo trở thành một trong những truyền thống tôn giáo có tổ chức sớm nhất tại quốc gia này.
Trải qua nhiều thế kỷ, qua thời kỳ thuộc địa, cuộc đấu tranh giành độc lập, và cuộc nội chiến dai dẳng kết thúc vào năm 2002, Giáo hội vẫn luôn hiện diện sâu sắc trong lòng xã hội Angola. Lịch sử lâu dài ấy không chỉ định hình đời sống tôn giáo mà còn ảnh hưởng đến giáo dục, ngôn ngữ, văn hóa và bản sắc dân tộc, nhờ đó Giáo hội Công giáo có được một uy tín mà ít định chế nào có thể có được.
Một Giáo hội cổ võ hòa giải
Tại Angola thời kỳ hậu chiến, Giáo hội Công giáo đã nổi lên như một tiếng nói luân lý và xã hội quan trọng, thường xuyên đề cập đến các vấn đề hòa giải và hàn gắn dân tộc.
Người dân Angola vẫn đang phải vật lộn với những vết thương do chiến tranh để lại, trong nỗ lực xây dựng hòa bình và thống nhất quốc gia.
Cuộc nội chiến đã tàn phá đất nước kéo dài đến năm 2002 vẫn để lại những hệ lụy nặng nề trong mối tương quan giữa các bộ tộc cũng như giữa các thành phần xã hội khác nhau. Tháng Mười Một năm ngoái, các Giám mục Công giáo đã tổ chức một Đại hội Hòa giải Quốc gia, quy tụ đại diện các đảng phái chính trị, các hiệp hội nghề nghiệp, các tổ chức học thuật và các cộng đồng tôn giáo. Sự dấn thân này phản ánh vai trò của Giáo hội Công giáo như một người bạn đồng hành của người dân Angola, không chỉ là người hướng dẫn tâm linh, mà còn là người cổ võ sự gắn kết xã hội.
Một dấu ấn trên toàn quốc về mặt quy mô tổ chức trong lãnh vực giáo dục và y tế
Ảnh hưởng của Giáo hội Công giáo tại Angola được củng cố nhờ mạng lưới tổ chức trải rộng khắp cả nước. Được tổ chức thành hai mươi giáo phận và tổng giáo phận bao phủ mọi vùng miền, Giáo hội Công giáo Angola điều hành hàng ngàn giáo xứ và giáo điểm truyền giáo.
Ngoài sứ vụ mục vụ, Giáo hội còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục và y tế, điều hành các trường tiểu học, trung học, cơ sở đào tạo nghề, bệnh viện và phòng khám. Trong số các cơ sở hàng đầu có Đại học Công giáo Angola, góp phần đào tạo trí thức cho các thế hệ trẻ.
Một Giáo hội nơi tuyến đầu trong công tác di dân và ứng phó nhân đạo
Vị trí địa lý của Angola khiến quốc gia này dễ bị ảnh hưởng từ sự bất ổn trong khu vực, đặc biệt từ nước Cộng hòa Dân chủ Congo láng giềng, nơi một số vùng vẫn còn chìm trong bạo lực và chiến tranh. Để đáp lại, Giáo hội Công giáo đã đảm nhận vai trò nhân đạo rõ nét, nhất là tại các khu vực biên giới. Các vị lãnh đạo Giáo hội nhấn mạnh sự sẵn sàng đón nhận những người tị nạn như anh chị em đang tìm kiếm sự trợ giúp, đặc biệt là những người đến từ các vùng biên giới. Nhân viên và tình nguyện viên tham gia phục vụ người tị nạn bảo đảm rằng bất kỳ người nào đến cũng đều được chăm sóc và hỗ trợ. Cách tiếp cận này phản ánh giáo huấn xã hội Công giáo trong hành động, kết hợp việc loan báo Tin Mừng với những việc làm cụ thể thể hiện tình liên đới và sự chăm sóc dành cho những người dễ bị tổn thương.
Di tích Nhà thờ Chính tòa Chúa Cứu Thế của Congo. Được xây dựng vào cuối thế kỷ 15 tại vương quốc Kongo cổ đại, đây là nhà thờ chính tòa đầu tiên của Giáo phận Angola và Congo. Nhà thờ được xây dựng trên vùng đất ngày nay được gọi là Angola.
Loan báo Tin Mừng trong bối cảnh tôn giáo đa dạng và cạnh tranh
Dù Công giáo vẫn chiếm ưu thế, bối cảnh tôn giáo tại Angola ngày càng đa dạng và mang tính cạnh tranh. Các Giáo hội Tin Lành, Phúc Âm, Ngũ Tuần và đặc sủng đã phát triển nhanh chóng trong những thập niên gần đây, đặc biệt tại các đô thị, nơi giới trẻ, và qua các phương tiện truyền thông đại chúng.
Các tôn giáo truyền thống châu Phi vẫn tiếp tục có ảnh hưởng văn hóa, thường hòa trộn với thực hành Kitô giáo; trong khi Hồi giáo và các tôn giáo thiểu số khác cũng hiện diện rõ nét, dù với quy mô nhỏ.
Mặc dù Giáo hội cố gắng duy trì tinh thần đại kết với các thành viên của các giáo phái Kitô giáo khác, nhưng các nhà lãnh đạo Giáo hội đặc biệt lo ngại về sự gia tăng của các giáo phái. Điều này đặt ra thách đố đối với đức tin và việc đào tạo Kitô hữu. Đó là một thách thức cần phải được giải quyết để bảo vệ các tín hữu khỏi nguy cơ bị lạc lối.
Quả thật, Giáo hội Công giáo Angola được mời gọi canh tân sứ mệnh loan báo Tin Mừng trong một môi trường tôn giáo và văn hóa đang biến đổi nhanh chóng.
Giới trẻ, truyền thông và ơn gọi định hình tương lai của Giáo hội
Với dân số phần lớn là người trẻ, Giáo hội Công giáo Angola coi việc đào tạo giới trẻ là yếu tố quyết định cho tương lai.
Truyền thông Công giáo, đặc biệt là Đài Radio Ecclesia (Đài Phát thanh Giáo hội) với tầm phủ sóng khắp cả nước, đóng vai trò trung tâm trong việc loan báo Tin Mừng, giáo dục công dân và định hướng dư luận xã hội.
Đồng thời, các vị lãnh đạo Giáo hội cũng bày tỏ mối quan ngại về tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nhà truyền giáo và ơn gọi tại một số giáo phận. Chẳng hạn, tại thủ đô Luanda, tỷ lệ là 14.445 tín hữu có một linh mục (trong khi tại Seoul, Hàn Quốc, con số này là 1.385 tín hữu có một linh mục). Vì thế, các vị lãnh đạo Giáo hội không ngừng kêu gọi các cộng đoàn siêng năng cầu nguyện cho ơn gọi. Giáo hội Công giáo Angola là một Giáo hội gắn bó sâu xa với quá khứ và tương lai của đất nước – dấn thân cho hòa giải, hiệp nhất và phục vụ, đồng thời tìm kiếm những phương thế mới để loan báo Tin Mừng cho một dân số trẻ trung và năng động. Do đó, chuyến thăm của Đức Giáo hoàng được kỳ vọng không chỉ củng cố vai trò bền vững của Giáo hội trong xã hội Angola, mà còn khích lệ Giáo hội đối diện với những thách đố mới bằng đức tin, sự sáng tạo và niềm hy vọng được canh tân.
Tác giả: Nhóm ACI Africa; Caitlin Bootsman
Nguồn: aciafrica.org; aleteia.org
